2 shkurti i çdo viti është shpallur si “Dita Ndërkombëtare e Ligatinave”, kjo ditë shënon datën e miratimit të Konventës për Ligatinat në 2 Shkurt 1971 në qytetin Iranian të Ramsarit.

Konventa për Ligatinat është marrëveshje ndërkombëtare që trajton ruajtjen e ligatinave të rëndësisë ndërkombëtare.

Ligatinat janë ekosisteme ku uji është faktori kryesor që kontrollon mjedisin dhe jetën e lidhur me bimët dhe kafshët. Një përkufizim i gjerë i ligatinave përfshin ekosistemet e ujërave të ëmbla detare dhe bregdetare, si të gjithë liqenet dhe lumenjtë, akuiferët nëntokësorë, kënetat, kullotat e lagështa, tokat torfe, oazet, grykëderdhjet, deltat, banesat e baticës, rizoforët dhe zona të tjera bregdetare, shkëmbinjtë koralorë, dhe të gjitha vendet e krijuara nga njeriu si pellgjet e peshkut, orizit, rezervuarët dhe kriporet.

Këto toka janë kritike për njerëzit dhe natyrën, duke pasur parasysh vlerën e brendshme të këtyre ekosistemeve, përfitimet dhe shërbimet e tyre, duke përfshirë kontributet e tyre mjedisore, klimatike, ekologjike, sociale, ekonomike, shkencore, arsimore, kulturore, rekreative, estetike për zhvillimin e qëndrueshëm njerëzor.

Megjithëse ato mbulojnë vetëm rreth 6 për qind të sipërfaqes së Tokës, 40 për qind e të gjitha specieve bimore dhe shtazore jetojnë ose shumohen në ligatina. Biodiversiteti i ligatinave ka rëndësi për shëndetin tonë, furnizimin tonë ushqimor, për turizmin dhe për vendet e punës. Ligatinat janë jetike për njerëzit, për ekosistemet e tjera dhe për klimën tonë, duke ofruar shërbime thelbësore të ekosistemit si rregullimi i ujit, duke përfshirë kontrollin e përmbytjeve dhe pastrimin e ujit. Më shumë se një miliard njerëz në mbarë botën varen nga ligatinat për jetesën e tyre – kjo është rreth një në tetë njerëz në Tokë.

Pse janë në rrezik

Ligatinat janë ndër ekosistemet me shkallën më të lartë të rënies, humbjes dhe degradimit. Treguesit e tendencave aktuale negative në biodiversitetin global dhe funksionet e ekosistemit parashikohen të vazhdojnë në përgjigje të nxitësve të drejtpërdrejtë dhe të tërthortë si rritja e shpejtë e popullsisë njerëzore, prodhimi dhe konsumi i paqëndrueshëm dhe zhvillimi teknologjik i shoqëruar, si dhe ndikimet negative të ndryshimeve klimatike.

Ligatinat po zhduken tre herë më shpejt se pyjet dhe janë ekosistemi më i kërcënuar i Tokës. Në vetëm 50 vjet, që nga viti 1970, 35% e ligatinave në botë janë humbur. Aktivitetet njerëzore që çojnë në humbjen e ligatinave përfshijnë kullimin e mbushjen për bujqësi dhe ndërtim, ndotjen, mbipeshkimin dhe mbishfrytëzimin e burimeve, speciet pushtuese dhe ndryshimet klimatike.

Kjo humbje e ligatinave, e jetesës së kërcënuar dhe e thellimit të varfërisë është rezultat i shikimit të gabuar të ligatinave si djerrina e jo si burime jetëdhënëse pune, të ardhurash dhe shërbimesh thelbësore të ekosistemit. Një sfidë kryesore është ndryshimi i mentalitetit për të inkurajuar qeveritë dhe komunitetet që të vlerësojnë dhe t'i japin përparësi ligatinave.

Si i luftojnë ligatinat ndryshimet klimatike?

Ligatinat janë një zgjidhje e natyrshme për kërcënimin global që përcakton epokën e ndryshimeve klimatike. Ato thithin dioksidin e karbonit, kështu që ndihmojnë në ngadalësimin e ngrohjes globale dhe reduktimin e ndotjes, prandaj shpesh janë quajtur si "Veshkat e Tokës". Vetëm tokat torfe ruajnë dy herë më shumë karbon sesa të gjitha pyjet e botës së bashku. Por, kur thahen dhe shkatërrohen, ligatinat lëshojnë sasi të mëdha karboni.

Ligatinat sigurojnë gjithashtu një mbrojtje kundër ndikimeve të përmbytjeve, thatësirave, uraganeve, cunamit dhe ndërtojnë elasticitet ndaj ndryshimeve klimatike.

Çfarë mund të bëjmë?

Është urgjente që të rrisim ndërgjegjësimin kombëtar dhe global për ligatinat, në mënyrë që të rikthejmë humbjen e shpejtë të tyre dhe të inkurajojmë veprimet për ruajtjen dhe restaurimin e tyre. Dita Ndërkombëtare e Ligatinave është koha ideale për të rritur të kuptuarit e njerëzve për këto ekosisteme të rëndësishme.

“Veprimi i Ligatinave për njerëzit dhe natyrën” është tema për vitin 2022, duke theksuar rëndësinë e veprimeve për të siguruar ruajtjen dhe përdorimin e qëndrueshëm të ligatinave për shëndetin e njeriut dhe planetar.

Një thirrje urgjente për të ndërmarrë veprime dhe për të investuar kapital financiar, njerëzor dhe politik është apeli i këtij viti për të shpëtuar ligatinat e botës nga zhdukja e plotë, për të rivendosur ato që kemi humbur tashmë.

Kosova është shtet i ri dhe ende nuk e ka të nënshkruar këtë konvente të rëndësishme ndërkombëtare.

Edhe pse mungon një inventar i ligatinave, dihet se ekosistemet ujore në Kosovë janë mjafte të pasura.

Një nga ligatinat më të rëndësishme tek ne është ajo e Hencit, e cila gjendet në afërsi të Aeroportit të Prishtinës, me sipërfaqe prej 70 hektarë.

E formuar në mënyrë artificiale në vitet `60-ta me bashkim e rrjedhave të Magurës dhe Vrellës, me synim kultivimin e krapit të zakonshme.

Përveç llojeve tjera të florës dhe faunës së egër këtu jetojnë më shumë se 50 lloje të shpendëve.

Për dallim nga Kosova, Shqipëria është palë në Konventën Ramsar, që në vitin 1996. Ligatinat (tokat e lagura), janë ekosistemet më mirë të përfaqësuara në bregdetin shqiptar. Tipike për brigjet e ulëta aluvionale, këto ekosisteme gjenden nga veriu në jug të vendit, duke formuar një zinxhir të vazhdueshëm me habitate shumë të dobishme.

Aktualisht, tokat e lagura janë ekosistemet më mirë të njohura dhe të paraqitura në bregdetin shqiptar. Duke filluar nga veriu, ligatinat me të rëndësishme janë: Laguna e Velipojës, Gjiri i Drinit, ku përfshihet dhe Laguna e Kune-Vainit, Fushë-Kuqe, Patok në gjirin e Rodonit, Gjiri i Lalëzit, Karavasta-Divjakë, Pylli me Pisha i Pishë-Poros, derdhja e Vjosës, Laguna e Nartës, Laguna e Orikumit, Laguna e Butrintit. Duke ndjekur interesimin ndërkombëtar për vlerat e ligatinave dhe duke parë shpejtësinë me të cilat ato po zhduken, Këshilli i Ministrave i Republikës së Shqipërisë me 22 gusht 1994 deklaroi zonën e Lagunës së Karavastasë si vend që përfshihet në listat Ramsar.

Ndërsa së fundmi nga censusi i shpendëve dimërues që u krye në 33 ligatina dhe liqene në Shqipëri, në vend të parë, për diversitetin e llojeve këtë vit, qëndron Divjakë-Karavastaja me 53 lloje./Motilokal.com