Ndotja nga termocentralet me qymyr në vendet e Ballkanit Perëndimor ka shkaktuar afërsisht 19 mijë viktima në Evropë përgjatë tri viteve të fundit, sipas përllogaritjeve të një raporti të ri.

Gjysma e këtyre vdekjeve janë shënuar në vendet e Bashkimit Evropian që përfshijnë Italinë, Rumaninë dhe Hungarinë, thuhet në raportin e CEE Bankwatch Network dhe Qendrës për Kërkime mbi Energjinë dhe Ajrin e Pastër.

Ndotja vjen nga termocentralet që tejkalojnë kufijtë e tyre ligjorë të ndotjes, ose kufijtë ligjorë të orëve të punës, në Serbi, Kosovë, Bosnjë dhe Hercegovinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi.

Autorët argumentojnë se përtej kostove shëndetësore, BE ka mbi vete një përgjegjësi tjetër pasi është importuese neto e energjisë së prodhuar në rajon.

Ndërsa energjia elektrike që importon është një fraksion shumë i vogël i energjisë që përdor në total, prodhimi i energjisë elektrike tek këto termocentrale ka një ndikim të madh mbi ndotjen.

Sipas raportit, prodhimi i energjisë në këto vende është rreth 300 herë më intensiv me SO2 (dyoksid sulfuri) sesa në BE.

Dyoksidi sulfurit, ose SO2, është një ndër ndotësit më të mëdhenj të ajrit, me një ndikim të konsiderueshëm mbi shëndetin.

Rryma që vjen nga Ballkani Perëndimor përbën vetëm 0.3 për qind të energjisë që konsumon BE, por meqë prodhimi ka një përqendrim kaq të lartë të SO2, emetimet e këtij 0.3 për qindëshi janë të barabarta me gjysmën e emetimeve të SO2 nga gjithë termocentralet e BE në 2020.

Dhjetëra mijëra vdekje që mund të ishin parandaluar

Në raportin “Comply or Close”, përkthyer si “Bindu ose Mbylle”, hulumtuesit kanë përdorur një lloj metodologjie të ngritur mbi studime shkencore për të përllogaritur raportin midis rritjes së rrezikut të vdekjes kur ka përqendrim më të lartë të ajrit të ndotur.

Raporti zbuloi se kishte afro 19 mijë vdekje nga 2018 në 2020 si pasojë e e termocentraleve të qymyrit në Ballkanin Perëndimor. Më shumë se gjysma e tyre, (10,800) ishin në vendet e BE.

Rreth 30 për qind ishin në vendet e Ballkanit Perëndimor, ndërsa pjesa tjetër në vendet fqinje jashtë BE.

Rritja e ndotjes gjatë pandemisë

Me logjikë të thjeshtë, emetimet duhet të ishin ulur gjatë pandemisë për shkak të reduktimit të aktiviteteve ekonomike, por nuk ndodhi ashtu, sipas raportit i cili sugjeron se në fakt ndodhi e kundërta.

Këto termocentrale janë në Planet Kombëtare të Reduktimit të Emetimeve (NERP) të këtyre vendeve, plan i cili i lejon të vazhdojnë të operojnë centrale të ndërtuara përpara 1992 deri në 2027 – por nën kushte të rrepta, përfshi këtu numrin e orëve të tyre të punës (20 mijë në vit).

Në 2018 dhe 2019, sipas raportit, termocentralet emetuan rreth 6 herë më shumë dyoksid sulfuri nga masa e lejuar, ndërsa në 2020 rreth 6.4 herë më shumë.

Bimët lëshuan rreth 1.6 herë më shumë pluhur sa ishte e lejuar në të tre vitet midis 2018 dhe 2020, dhe emetimet absolute madje u rritën pak.

“Qeveritë e Ballkanit Perëndimor nuk mund të ëndërrojnë për anëtarësimin në BE, duke injoruar rregullat e kontrollit të ndotjes. Për të shmangur këtë lloj mospërputhjeje flagrante, zbatimi i Traktatit të Komunitetit të Energjisë duhet të bëhet prioritet. Komisioni Evropian dhe qeveritë e BE-së duhet të vendosin ndëshkime efektive”, tha Ioana Ciuta, Koordinatore e Energjisë për Ballkanin Perëndimor në CEE Bankwatch Network.

Një zëdhënës i Komisionit Evropian tha në një deklaratë: "Komisioni inkurajon Ballkanin Perëndimor të caktojë një datë të mbylljes së qymyrit si një mjet efektiv për të ulur emetimet. Për të përmbushur qëllimet e Marrëveshjes së Parisit./Motilokal.com