Gjatë Javës së Gjelbër të Euronews, revista dhe ekipet tona të lajmeve janë duke eksploruar histori dhe zgjidhje për një planet më të mirë nga e gjithë Europa.

Një lumë si askush tjetër

Vjosa është lumi i fundit i egër i Europës. Kjo do të thotë se ai ka qenë kryesisht i paprekur nga njeriu dhe është ruajtur në gjendjen e tij natyrore.

Lumi është i gjatë mbi 300 kilometra dhe shkon nga Greqia përmes Shqipërisë dhe në Detin Adriatik. Pjesët e lumit që përshkojnë Greqinë quhen Aoös dhe në Shqipëri quhet Vjosa.

Disa pjesë të Vjosës janë të gjera mbi dy kilometra. Kushdo që ka fat të vizitojë këtë lumë të paqartë i di kanionet e tij të bukura, pjesët e lumenjve të thurur, ishujt dhe lisat e tij.

Pothuajse të gjitha degët e saj janë me rrjedhje të lirë dhe krijojnë habitatin e përsosur për florën dhe faunën.

Shtëpi e biodiversitetit

Vjosa është një nga lumenjtë më pak të eksploruar të Europës në lidhje me studimet shkencore.

Sidoqoftë, ajo që dihet është se Vjosa është shtëpia e mbi 1000 specieve të ndryshme, shumë të rrezikuara dhe endemike në rajon.

Sipas profesorit Aleko Miho nga Universiteti i Tiranës, lumi është gjithashtu një korridor për migrimin e specieve të ndryshme.

Për njerëzit që jetojnë përgjatë lumit, ai siguron tokë të punueshme dhe peshkim thelbësor për ekonominë lokale. Sportet ujore si rafting, Janji dhe kayaking janë rritur vitet e fundit në Vjosë dhe sigurojnë një tjetër burim të ardhurash për popullatat përreth saj.

Kërcënim nga hidrocentrali

Vetëm në pjesën e Shqipërisë, Vjosa është plotësisht e paprekur dhe e padëmtuar, duke përfshirë gjithë degët e saj që nëse flasim me shifra përbëjnë 270 kilometra ujë në rrjedhje të lirë.

Sidoqoftë, një projekt për të ndërtuar 30 diga hidrocentralesh pritet të fillojë në vitet e ardhshme.

Vendasit dhe organizatat joqeveritare argumentojnë se këto diga do të përmbytin pjesë të caktuara të lumit dhe do të lënë pjesën tjetër plotësisht të thatë, duke shkatërruar në mënyrë të padiskutueshme biodiversitetin e tij dhe duke ndryshuar zonën në mënyrë të pakthyeshme.

Fushata “Ruani Vjosën”

“Save the Blue Heart of Europe” është një bashkëpunim ndërkombëtar i OJQ-ve dhe qytetarëve që janë grupuar së bashku për të rritur ndërgjegjësimin rreth projekteve të digave në gadishullin Ballkanik.

Përqendrimi kryesor i tyre është lumi Vjosa, Parku Kombëtar i Maqedonisë në Mavrov, lumi Sava në Kroaci, Slloveni, Bosnjë Hercegovinë dhe Serbi dhe lumenjtë e Bosnje Hercegovinës. Të gjitha këto zona kërcënohen gjithashtu nga ndërtimet e digave.

Grupi po bën presion që Vjosa të njihet si Park Kombëtar, duke i dhënë kështu një status të mbrojtur dhe duke ndaluar të gjitha ndërtimet e digave brenda kufijve të tij.

Kathy MacKinnon, kryetare e Komisionit Botëror për Zonat e Mbrojtura beson se fushata është “një mundësi e veçantë për të mbrojtur me të vërtetë një nga lumenjtë e fundit të egër”.

E ardhmja e lumit

Tani për tani, Vjosës i është dhënë një mbrojtje e nivelit të ulët si Park Natyror në Shqipëri. Ndryshe nga statusi i Parkut Kombëtar, kjo nuk do ta mbrojë lumin nga ndërtimi i digave.

Sidoqoftë, fushata po rritet sa i takon popullaritetit dhe njerëzve që i bashkohen nismës për të ruajtur këtë trashëgimi të përbashkët natyrore dhe lumin e fundit të këtij lloji në Europë. Lufta e tyre vazhdon. Lufta e tyre vazhdon./Motilokal.com