Nga Mark Cliffe

Shumë qeveri, që synojnë të nxisin një rimëkëmbje të gjelbër dhe gjithëpërfshirëse post-pandemike, kanë përqafuar sloganin "Ndërtoje sërish më mirë". Deri më tani, politikëbërësit janë përqendruar në rritjen e shpenzimeve publike në mënyrat që adresojnë ndryshimet klimatike dhe mjedisore, derisa krijojnë gjithashtu vende pune për ata që janë në disavantazh. Por, konservatorët fiskalë druajnë se ngritja shtresës së bojës së kuqe do t’i përmbysë ekonomitë në borxhe dhe do të shpjerë drejt një kundërpërgjigjeje të tregut financiar.

Me pandeminë, e cila ende nuk ka përfunduar, politikanët nuk janë befasisht të dëshpëruar që të zbusin shpirtrat më tej me bisedimet për rritjen e taksave. Por zhvendosja e qëndrueshme shoqërore që ata pretendojnë se do të kërkojë reforma të të ardhurave.

Tani për tani, debati aktual mbi taksat ka të bëjë më shumë me përzierjen e taksave sesa nivelin e tyre. Bëhet fjalë për taksa më të mençura sesa më të larta. Çelësi këtu është kalimi nga taksimi i punës në taksimin e përdorimit të burimeve. Prandaj, politikëbërësit duhet të marrin në konsideratë futjen e taksave progresive të konsumit për mallrat që kërkojnë shumë burime.

Kjo nuk është një ide e re. Ekonomistët kanë argumentuar prej kohësh që financimi i uljeve të taksave mbi të ardhurat duke rritur taksat mbi përdorimin e burimeve dhe dëmet mjedisore do të ishte më efikas dhe i drejtë. Taksa të tilla do të adresonin për të penalizuar ndotësit për kostot që i shkaktojnë shoqërisë.

Ndërsa dalim nga përçarjet e shumta të pandemisë, ne po shohim shkallën dhe qëllimin e veprimit të qeverisë, modelet e biznesit dhe stilet tona të jetës personale në një dritë rrënjësisht të re. Tani ekziston një mundësi reale për ndryshim.

Një mënyrë efikase për të zbutur ngrohjen globale do të ishte rritja e çmimit të emisioneve të dioksidit të karbonit duke vendosur taksat e karbonit ose duke kufizuar furnizimin e lejeve të emetimeve të tregtueshme, ndërkohë duhet menjëherë të ndalet subvencionimi i karburanteve fosile. Kjo do të diskutohet shumë përpara samitit të Kombeve të Bashkuara për klimën COP26 në Glasgow në nëntor.

Por sfidat më të gjera mjedisore dhe sociale me të cilat përballen axhenda "ndërtoje përsëri më mirë" shkojnë përtej nevojës për të përshpejtuar kalimin nga karburantet fosile në energjinë e rinovueshme. Këtu hyjnë taksat e gjelbërta të konsumit.

Megjithëse çmimi i karbonit do të ushqehej përmes zinxhirëve të furnizimit për të rritur çmimet e mallrave që kërkojnë shumë burime, ndikimi në prodhimin, përdorimin dhe asgjësimin e burimeve jo-energjetike do të ishte i heshtur dhe indirekt. Nga perspektiva e konsumatorit, emetimet e CO2 janë një armik i padukshëm. Taksat e drejtpërdrejta të konsumatorit që janë të lidhura qartë me dëmet në lidhje me mallrat që njerëzit po blejnë do të ishin më transparente dhe të kuptueshme.

Lidhja e taksave të gjelbërta me peshën dhe madhësinë e mallrave mund të tërheqë një lidhje më të qartë me përdorimin e burimeve jo të rinovueshme dhe do të ndihmonte në zhvendosjen e normave shoqërore. Njerëzit që përdorin makina më të mëdha ose që jetojnë në shtëpi më të mëdha do të paguanin më shumë, duke i bërë opsionet më të vogla më tërheqëse. Kjo gjithashtu do të inkurajojë prodhuesit të përtërijnë, të adoptojnë metoda "qarkore" më pak të kërkuara nga burimet dhe të ofrojnë shërbime që lejojnë konsumatorët të ndajnë më shumë sesa pasuritë e tyre.

Përsëri, kjo nuk është një ide e re: ekonomisti EF Schumacher e përkrahu atë në librin e tij “Small Is Beautiful” në vitin 1973. Që atëherë, Amerika në veçanti ka zhvilluar një lidhje dashurie me të mëdhenjtë. Por ne qartë nuk mund dhe nuk duhet të aspirojmë për një botë në të cilën çdo familje banon në një pallat dhe zotëron një SUV dy ton. Vendosja e taksave në mënyrë progresive më të larta në blerjen dhe përdorimin e qëndrimeve të mëdha të konsumit të tilla si makinat dhe shtëpitë do t'i nxisë konsumatorët të fillojnë të adoptojnë zakone më të qëndrueshme të shpenzimeve.

Natyrisht, si çdo rritje e taksave, këto taksa më të larta të mallrave do të përballen me kundërshtim të fortë. Por arsyetimi për taksat do të ishte i qartë dhe, ç'është më e rëndësishmja, i drejtë. Dhe natyra e tyre progresive nënkupton që barra do të bartet në mënyrë disproporcionale nga familjet me të ardhura më të larta që konsumojnë më shumë mallra me burime të larta.

Sipas një vlerësimi, të vitit 2015, 10 përqindëshi më i pasur i popullsisë së botës ishin përgjegjës për 52 për qind të emetimeve kumulative të CO2. Taksimi i madh i materialeve dhe energjisë që ata konsumojnë mund t'u shitet të pasurve si një mundësi më e pëlqyeshme sesa taksat më të larta të të ardhurave ose pasurisë.

Pandemia dhe bllokimet shoqëruese na kanë dhënë një sens të rreziqeve të konsumit të tepruar dhe lëvizshmërisë. Megjithëse njerëzit do të heqin dorë nga disa zakone të detyruara sapo të përfundojë pandemia, shumë do të pranojnë që lumturia dhe mirëqenia e tyre shërbehen më mirë duke ndërvepruar me të tjerët sesa duke grumbulluar më shumë gjëra.

Një mënyrë edhe më e fuqishme për qeveritë për të siguruar mbështetjen për taksat e reja të konsumatorit do të ishte arritja e një "Ujdie të Madhe të Gjelbër" me publikun për të përdorur të ardhurat për të përshpejtuar agjendën "Ndërtoje sërish më mirë". Të ardhurat nga taksa të tilla mund të financojnë, për shembull, një rënie të taksave mbi punën, veçanërisht për pagat më të ulëta. Kjo do ta bënte paketën dyfish progresive.

Një opsion do të ishte një "dividend karboni", ku familjet do të merrnin të ardhura me normë të sheshtë të financuara nga të ardhurat e taksave të gjelbra. Kjo do të përfitonte në mënyrë disproporcionale nga familjet e varfra.

Një mundësi tjetër do të ishte përdorimi i të ardhurave të reja për të ulur taksat ose për të rritur subvencionet për shërbimet dhe produktet e gjelbra. Bllokimet pandemike kanë dëmtuar seriozisht bizneset dhe shërbimet lokale, veçanërisht në sektorët e restoranteve, kohës së lirë dhe mikpritjes.

Në një mënyrë të ngjashme, qeveritë mund të përdorin disa nga të ardhurat e taksave për të financuar investime të gjelbërta, duke përfshirë mbështetjen e familjeve që investojnë në automjete elektrike (veçanërisht ato të vogla) dhe sistemet e energjisë në shtëpi. Financimi mund të drejtohet gjithashtu për biznesin dhe investimet e qeverisë në infrastrukturën e nevojshme.

Për më tepër, politika fiskale në ekonomitë kryesore të botës mbetet për tani zgjeruese. Kjo do të thotë që taksat e konsumit të gjelbër mund të ndërrohen në faza për një numër vitesh, me shpenzimet e të ardhurave potencialisht të ngarkuara si një paradhënie në Green Grand Bargain.

Kjo do të shtonte deficitet afatshkurtra të qeverisë, por ndihmon për të filluar një rikuperim më të qëndrueshëm. Me politikanët më të përqendruar se kurrë në adresimin e nevojave të njerëzve dhe planetit, është koha e duhur për një agjendë më ambicioze për të gjelbëruar sistemin e taksave./Motilokal.com

Burimi: Project Syndicate