Kohët e fundit u ktheva nga një vizitë te familja në Amerikë dhe u mahnita nga vapa që ndjeva në shtëpi në Londër, pavarësisht se temperaturat ishin më të ulëta. Pjesërisht, kjo për shkak të lagështisë: Londra është e lagësht në verë, ndërsa Juta, ku jeton xhaxhai im, është shumë e thatë.

Por kjo ka të bëjë edhe me ndërtesat. Shtëpia ime me tulla thith dhe ruan nxehtësinë, ndërsa çdo ndërtesë ku shkova në Amerikë ishte ose e ajrosur mirë ose kishte ajër të kondicionuar që shkatërronte çdo gjë.

Ky kontrast më bëri të mendoj, ndërsa Britania e Madhe ngrohet, a mund t’i mbajë shtëpitë dhe vendet e punës të rehatshme pa u mbështetur vetëm te ajri i kondicionuar?

Jesus Lizana, Nicole Miranda dhe Radhika Khosla në Universitetin e Oksfordit thonë se Evropa veriore është e papërgatitur në mënyrë të rrezikshme për nxehtësinë e së ardhmes së afërt.

Ata shqyrtuan kërkesën e ardhshme për ftohje duke përdorur konceptin e "gradë ditëve të ftohjes", i cili në thelb vlerëson se sa shpesh njerëzit do të duhet të marrin masa shtesë, si ndezja e ajrit të kondicionuar, për të qëndruar të freskët.

Ata zbuluan se vende si Nigeria dhe Çadi do të shohin rritjen më të madhe absolute të ditëve me gradë ftohjeje. “Një tregues i qartë se Afrika po mban mbi supe barrën e një problemi që nuk e krijoi vetë”, vënë në dukje ata.

Por ata zbuluan gjithashtu se vendet në gjerësitë gjeografike veriore do të përballen me rritjen më të madhe relative në ditët tepër të nxehta.

“Nga dhjetë vendet e para me ndryshimin relativ më të rëndësishëm në ditët me gradë ftohjeje, ndërsa ngrohja globale tejkalon 1.5°C dhe arrin 2°C, tetë ndodhen në Evropën veriore.”

Gjërat përkeqësohen. “Ndërtesat në hemisferën veriore”, shkruajnë ata, “janë projektuar kryesisht për t’i bërë ballë stinëve të ftohta duke maksimizuar fitimet diellore dhe duke minimizuar ventilimin – si serrat”.

Zgjidhja duket e qartë: le të vendosim të gjithë ajër të kondicionuar.

Kondicioner me qymyr?

Por Mehri Khosravi thotë se nuk është kaq e thjeshtë. Një studiuese e energjisë në Universitetin e Londrës Lindore, ajo paralajmëron se:

“Ftohja kërkon sasi të mëdha energjie pikërisht në momentet kur kërkesa është tashmë e lartë. Në vitet 2022 dhe 2023, Britania e Madhe duhej të rindizte për pak kohë një termocentral me qymyr për të mbajtur ndezur dritat dhe kondicionerët.”

Khosravi thotë se Britania e Madhe dhe vende të ngjashme duhet të përqendrohen në uljen e kërkesës për ftohje.

Në dimër, thotë ajo, ne me të drejtë përqendrohemi në izolim më të mirë për të ulur kërkesën për ngrohje, pasi “është shumë më e vështirë të ngrohësh një shtëpi sesa të ndalosh që në fillim largimin e nxehtësisë”.

Pra, si ta ndalojmë që në fillim ngrohjen e një shtëpie me tulla në Evropën Veriore?

Khosravi sugjeron që të kërkojmë frymëzim nga Evropa Jugore, ku verat me 35°C ishin të zakonshme shumë kohë para ndryshimeve klimatike. Sugjerimet e saj përfshijnë mbrojtje nga drita dhe grila për të bllokuar rrezet e diellit para se të hyjnë në një ndërtesë, ventilim natyror për të lejuar që nxehtësia të dalë në orët më të ftohta dhe ndërtesa reflektuese ose me ngjyra të çelëta që reflektojnë rrezet e diellit.

Është e vështirë të imagjinohet që Scarborough të shndërrohet në Santorini së shpejti. Por, ndërsa presim të përshtatim ndërtesat tona për normalitetin e ri, Khosravi thotë se duhet të përshtatim edhe sjelljen tonë.

Në Spanjë, orët më të nxehta janë për siestat. Aktivitetet në natyrë ndërpriten dhe njerëzit janë më aktivë në mëngjes dhe në mbrëmje. Nga ana kulturore, ata e kuptojnë se mbajtja e perdeve të mbyllura gjatë ditës dhe hapja e dritareve natën mund të parandalojë mbinxehjen e shtëpive.

Në Mbretërinë e Bashkuar, vapa ende përkufizohet në kulturë si "mot i mirë". Fundjavat me diell shkaktojnë udhëtime në plazh, barbeque dhe më shumë aktivitete në natyrë, edhe kur është vapë e rrezikshme. Kjo mospërputhje midis perceptimit dhe rrezikut është një sfidë e madhe për shëndetin publik.

Ftohje më inteligjente

Ndoshta ka mënyra më të zgjuara për t’u freskuar. Akademikët në Australi publikuan së fundmi një studim që sugjeron një qasje “ventilatori i pari”, edhe kur është instaluar ajri i kondicionuar.

“Qasja është e thjeshtë”, shkruajnë ata: “përdorni ventilatorët elektrikë si strategjinë tuaj të parë të ftohjes dhe ndizni kondicionerin vetëm kur temperatura e brendshme tejkalon 27°C.”

Këta ventilatorë përdorin vetëm një pjesë shumë të vogël të energjisë elektrike të përdorur për të vënë në punë kondicionerin, por “mund t’ju bëjnë të ndiheni deri në 4°C më të freskët”. Në hulumtimin e tyre, ekipi australian rriti temperaturën e ajrit të kondicionuar të një zyre nga 24 në 26.5°C, me lëvizje shtesë të ajrit nga ventilatorët e tavolinës dhe tavanit. Kjo “uli konsumin e energjisë me 32%, pa kompromentuar rehatinë termike”.

Kondicionimi i ajrit nuk do të thotë domosdoshmërisht rreshtat tipikë të kutive të bardha që gumëzhijnë. Pompat e nxehtësisë - tashmë qendrore në planet e ngrohjes me karbon të ulët në Britani - gjithashtu mund t'i mbajnë shtëpitë të freskëta gjatë verës.

Në thelb, ato janë në gjendje të veprojnë si kondicionerë ajri të kthyeshëm: në dimër, ato thithin ngrohtësinë në një ndërtesë, dhe në verë mund të funksionojnë në të kundërt për të nxjerrë nxehtësinë jashtë.

Çështja kryesore është se ato e bëjnë këtë me efikasitet shumë më të madh sesa sistemet tradicionale. Theresa Pistochini, një inxhiniere në UC Davis në Kaliforni, thekson se pompat e nxehtësisë mund të jenë “nga 200% deri në 400% efikase”, që do të thotë se ato lëvizin më shumë se dyfishin e energjisë (nxehtësisë) sesa energjia e nevojshme për t’i operuar ato.

Analiza e saj zbuloi se “blerja e një pompe nxehtësie sot do të zvogëlojë ndikimin e ngrohjes globale në pothuajse të gjitha vendet gjeografike”.

Për familjet, kjo mund të nënkuptojë një pajisje që mbulon si ngrohjen ashtu edhe ftohjen, ul faturat e energjisë dhe shmang bllokimin e ajrit të kondicionuar konvencional që dëmton klimën. Për politikëbërësit, pompat e nxehtësisë mund të ofrojnë një mënyrë për të përmbushur kërkesën në rritje për ftohje pa shpenzuar shumë para për emetimet e karbonit.

Por pompat e nxehtësisë nuk janë një zgjidhje perfekte. Instalimi është i kushtueshëm, shumë shtëpi të vjetra do të kenë ende nevojë për përmirësime dhe nuk ka mjaftueshëm inxhinierë të trajnuar. Ata do të kenë nevojë për mbështetje të mëtejshme nëse duan të bëhen një alternativë e zakonshme ndaj kondicionerëve.

Megjithatë, së bashku me masa të thjeshta si ventilatorët dhe grilat, pompat e nxehtësisë tregojnë një qasje më të zgjuar ndaj ftohjes. Dhe kjo mund të bëhet edhe më e qëndrueshme nëse shoqërohet me energji të pastër nga panelet diellore të çatisë.

Shtëpitë e pajisura me panele diellore mund të gjenerojnë energji elektrike gjatë pjesëve më të nxehta të ditës pikërisht kur kondicionerët ose pompat e nxehtësisë punojnë më shumë.

Tom Rogers dhe kolegët e tij në Universitetin Nottingham Trent thonë se energjia diellore do të luajë një “rol kyç” në “adresimin e kërkesës për ftohje gjatë verës dhe rritjen e qëndrueshmërisë ndaj klimës”. Ata analizuan imazhet satelitore për të vlerësuar se energjia diellore në çati mund të sigurojë “pothuajse një të tretën” e kërkesës së qytetit për energji elektrike.

Britania e Madhe po ngrohet dhe të qëndrosh rehat në verat më të nxehta është e domosdoshme. Por ka më shumë se një mënyrë për t'u freskuar. Masa të thjeshta si ventilatorët, pompat e nxehtësisë efikase dhe panelet diellore në çati, të kombinuara me dizajn më të zgjuar të ndërtesave dhe ftohje pasive mund t'i mbajnë shtëpitë të sigurta, përdorimin e energjisë të ulët dhe emetimet nën kontroll.

/Motilokal.com