Matjet nga sateliti Copernicus Sentinel-5P tregojnë se vrima e ozonit të këtij viti mbi Antarktidë është një nga më të mëdhatë e regjistruara, të paktën që nga viti 1979 kur filluan matjet satelitore. Vrima e ozonit arriti një sipërfaqe prej 26 milionë kilometrash katrorë më 16 shtator 2023, ekuivalente me rreth trefishin e sipërfaqes së Brazilit.

Çdo vit, nga gushti deri në tetor, vrima e ozonit rritet, duke arritur kulmin në mes të shtatorit deri në mes të tetorit. Kur temperaturat e larta stratosferike fillojnë të rriten në hemisferën jugore, zvogëlimi i ozonit ngadalësohet, vorbulla polare dobësohet dhe përfundimisht shembet, dhe nga fundi i dhjetorit nivelet e ozonit stratosferik kthehen në nivele normale.

Sateliti Copernicus Sentinel-5P, i lëshuar në tetor 2017, i kushtohet monitorimit atmosferik. Me sensorin e avancuar "Tropomi", ai zbulon shenjat spektrale të gazeve atmosferike në frekuenca të ndryshme të spektrit elektromagnetik, për të imazhuar një gamë të gjerë ndotësish me saktësi më të madhe dhe rezolucion hapësinor më të lartë se kurrë më parë. Matjet e përqendrimeve totale të ozonit nga Tropomi përpunohen brenda segmentit tokësor Sentinel-5P në Qendrën Gjermane të Hapësirës Ajrore (DLR) duke përdorur algoritme të zhvilluara nga DLR dhe Instituti Mbretëror i Aeronautikës Hapësinore Ajrore të Belgjikës (BIRA-IASB).

Antje Inness, nga Shërbimi i Monitorimit Atmosferik Copernicus CAMS, tha: “Shërbimi Operacional i Monitorimit dhe Parashikimit të Përqendrimit të Ozonit tregon se vrima e ozonit në vitin 2023 filloi herët dhe është rritur me shpejtësi që nga mesi i gushtit. Ajo arriti një sipërfaqe prej më shumë se 26 milionë kilometra katrorë më 16 shtator, duke e bërë atë një nga vrimat më të mëdha të ozonit në rekord.”

Ndryshueshmëria e madhësisë së vrimës së ozonit përcaktohet kryesisht nga intensiteti i një brezi erërash të forta (vorbulla polare) që fryjnë rreth rajonit të Antarktidës. Kjo zonë me erëra të forta është pasojë e drejtpërdrejtë e rrotullimit të Tokës dhe ndryshimeve të mëdha të temperaturës midis gjerësisë polare dhe asaj mesatare.

Nëse intensiteti i erës është i fortë, ai vepron si një pengesë: masat e ajrit midis gjerësive polare dhe të buta nuk mund të vijnë në kontakt. Masat e ajrit më pas mbeten të izoluara në gjerësinë gjeografike polare dhe ftohen gjatë dimrit.

Ndërsa mund të jetë shumë herët për të diskutuar arsyet e përqendrimeve aktuale të ozonit, disa studiues kanë spekuluar se modelet e pazakonta të ozonit të këtij viti mund të lidhen me shpërthimin Hunga Tonga-Hunga Ha'apai në janar 2022.

Inness shpjegon: "Shpërthimi i vullkanit Hunga Tonga në janar 2022 pompoi shumë avuj uji në stratosferë që arriti në rajonet polare jugore vetëm pas përfundimit të vrimës së ozonit në vitin 2022. Avulli i ujit mund të kishte çuar në rritjen e formimit e reve stratosferike polare, ku klorofluorokarbonet (CFC) mund të reagojnë dhe të përshpejtojnë varfërimin e ozonit. Prania e avullit të ujit mund të kontribuojë gjithashtu në ftohjen e stratosferës mbi Antarktidë, duke rritur më tej formimin e këtyre shtresave stratosferike polare dhe duke rezultuar në një vorbull më të fortë polare.”

Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se ndikimi i saktë i shpërthimit vullkanik në vrimën e ozonit në hemisferën jugore është ende objekt i kërkimit të vazhdueshëm. Kjo është për shkak të mungesës së rasteve të mëparshme, pasi është hera e parë që lëshimi i sasive të tilla të konsiderueshme të avullit të ujit në stratosferë është vërejtur duke përdorur metoda moderne të vëzhgimit.

Drejtori i misionit Copernicus Sentinel-5P nga Agjencia Evropiane e Hapësirës (ESA), Claus Zehne tha: "Bazuar në Protokollin e Montrealit dhe reduktimin e substancave antropogjene që shkatërrojnë ozonin, shkencëtarët aktualisht parashikojnë që shtresa globale e ozonit do të kthehet në gjendjen e saj para-ekzistuese rreth vitit 2050."

Protokolli i Montrealit u krijua në 1987 për të mbrojtur shtresën e ozonit duke hequr gradualisht prodhimin dhe konsumimin e substancave të tilla të dëmshme si klorofluorokarburet, duke çuar në një rikuperim të qëndrueshëm të shtresës së ozonit.

/Motilokal.com