Karota është një nga perimet më të njohura dhe më të konsumuara në botë, por ato kanë pësuar një metamorfozë të madhe në shekujt e fundit. Besoni apo jo, karotat fillimisht ishin vjollcë dhe dukeshin shumë më ndryshe se sot.

Një karotë vjollcë do të ishte një surprizë e madhe për shumicën e njerëzve në ditët e sotme por para shekullit të 17-të, kjo ishte pothuajse ngjyra e të gjitha karotave të kultivuara. Kishte gjithashtu disa varietete të verdha dhe disa të bardha, por karotat portokalli ishin një pamje e rrallë.

Pra, çfarë ndodhi? Përgjigja qëndron në një histori të mbushur me gjenetikë.

Historia e karotave

Historia e karotës është e turbullt, por me siguri mund të gjurmohet në Persinë e lashtë, ku u rritën varietetet vjollcë dhe të verdhë. Tre mijë vjet më parë, këto karota të hershme u vlerësuan për aromën e tyre të ëmbël dhe tokësore dhe u përdorën si një barishte medicinale popullore. Në fakt, karotat mund të kenë qenë fillimisht gjethe dhe fara aromatike sesa rrënjët e tyre, shumë në kuptimin që disa nga të afërmit e karotave (si majdanozi ose koriandër) përdoren sot.

Romakët i përdornin karotat në të njëjtën mënyrë, por i gatuanin edhe rrënjët. Në këtë kohë, kishte të paktën tre lloje karotash. Në shekullin e 6-të pas Krishtit, një kopje e farmakopeisë së bimëve dhe ilaçeve të shekullit të parë të  mjekut grek Dioscorides, De Materia Medica, përmendi këto tre lloje karotash dhe teksti thotë se "rrënja mund të gatuhet dhe hahet".

Bima u bë e njohur në botën arabe dhe u prezantua në Spanjë nga maurët. Në shekullin e 11-të, karota moderne ishte krijuar tashmë. Edhe pse studiuesit hebrenj dhe arabë të shekullit të 11-të përmendin karotat e kuqe dhe të verdha, një shumëllojshmëri e karotave të purpurta që e kishin origjinën në Afganistan ishin bërë dominuese. Në shekullin e 17-të, këto karota ishin përhapur në Evropë, Kinë dhe Japoni.

Karota portokalli

Në fund të shekullit të 16-të, kultivuesit holandezë filluan të bënin disa kërkime dhe testime, për të përmirësuar cilësinë e perimeve. Ata morën lloje mutante të karotave të purpurta, si dhe të verdha dhe të bardha dhe filluan t'i kryqëzonin. Gradualisht, pas brezave të shumtë, ata arritën te varieteti i ëmbël i portokallit që njohim sot, i cili ishte gjithashtu më rezistent ndaj dëmtuesve dhe ka shije më të mirë.

Por kultivuesit holandezë kishin edhe një objektiv tjetër. Ata kërkuan të krijonin një karotë që lidhej posaçërisht me identitetin e tyre kombëtar. Ngjyra portokalli u zgjodh si një shenjë për Shtëpinë e Portokallisë, familjes mbretërore holandeze në atë kohë.

Karota e re portokalli shpejt u bë gjithnjë e më e popullarizuar dhe nuk kaloi shumë kohë para se ajo filloi të zëvendësonte varietetet më të vjetra vjollcë dhe të verdhë, kjo ishte kryesisht për shkak të rendimenteve më të mëdha dhe aromës më të ëmbël të karotës portokalli, gjë që e bëri atë një zgjedhje më tërheqëse për fermerët dhe konsumatorët njësoj. Por ka ndihmuar edhe lobi nga tregtarët holandezë.

Megjithatë, disa historianë e kundërshtojnë këtë version dhe thonë se origjina kombëtare holandeze ka pak të bëjë me ndryshimin e karotave dhe në të vërtetë, nuk ka aq shumë informacione për ta mbështetur atë. Sido që të jetë, historia shënon se që nga shekulli i 17-të, shumica dërrmuese e karotave u bënë vjollcë.

Nga karotat vjollcë tek ato portokalli që kemi tani

Nga pikëpamja kimike, ndryshimi i ngjyrës vjen nga një pigment i quajtur karoten, i cili gjendet në përqendrime të larta në karotat portokalli. Ky pigment i jep karotës ngjyrën e saj të ndritshme portokalli dhe është gjithashtu një burim i pasur i vitaminës A, një mikronutrient thelbësor për shëndetin e njeriut.

Karotat e purpurta përmbanin më pak karotinë dhe më shumë antocianina, një grup antioksidantësh që gjenden në fruta dhe perime të kuqe, kaltër dhe vjollcë. Antocianinet janë gjithashtu të rëndësishme për shëndetin e njeriut, por ato kanë cilësi të ndryshme ushqyese nga karotina. Mbarështimi selektiv i karotave zvogëloi sasinë e antocianineve në karotat e purpurta dhe rriti sasinë e karotenit.

Por mbarështimi i karotës nuk ka të ndalur. Studiuesit po punojnë për kultivarë të rinj që janë më të dendur në lëndë ushqyese dhe të pasuruar me vitamina.

Për shembull, Qendra e Përmirësimit të Perimeve në Universitetin A&M të Teksasit vazhdoi më tej përzgjedhjen e karotave dhe krijoi karota me lëkurë të purpurt dhe mish portokalli, të pasura me substanca parandaluese të kancerit dhe me një përqendrim të lartë të lëndëve ushqyese. Nëpërmjet mbarështimit të kujdesshëm selektiv, ju mund të merrni një shumëllojshmëri të tërë ngjyrash karota. Por edhe nëse shumë njerëz e dinë këtë, të menduarit për një karotë të purpurt ende e ngatërron mendjen.

Përveç kësaj, varietetet vjollcë dhe të bardha janë shfaqur si delikatesë dhe po përjetojnë një ringjallje në popullaritet.

Pra, kush e di, ne mund të mos kemi dëgjuar fjalën e fundit për ngjyrën e karotave. Kush e di se çfarë rezervon e ardhmja për karotat, çfarë ngjyrash mund të kenë më pas?

/Motilokal.com